Złamanie szczęki: kiedy trzeba operować i ile trwa gojenie

Tytanowe płytki i śruby do zespalania kości na czarnej tacy
Czas czytania: ok. 12 minut

Złamanie szczęki: kiedy trzeba operować i ile trwa gojenie

Opracowanie: Redakcja Alfa Dental.

Złamanie szczęki to przerwanie ciągłości kości szczęki lub żuchwy po urazie. Operację rozważa się głównie przy odłamach przemieszczonych lub niestabilnych, gdy leczenie zamknięte nie odtworzy i nie utrzyma zgryzu. Chirurg zespala wtedy kość płytkami i śrubami. Proste, stabilne złamania często leczy się bez operacji. Jednego terminu gojenia nie ma: decydują o nim miejsce złamania, stabilność odłamów i metoda leczenia.

Czym jest złamanie szczęki?

Złamanie szczęki to przerwanie ciągłości kości szczęki lub żuchwy, najczęściej po wypadku, upadku, pobiciu albo urazie sportowym. Potocznie „szczęką” nazywa się obie kości: szczękę, czyli kość górną, i żuchwę, czyli dolną. Złamanie każdej z nich wymaga szybkiej oceny chirurga.

Celem leczenia jest przywrócenie ciągłości kości i jej unieruchomienie na czas zrostu. O metodzie decydują typ złamania i przemieszczenie odłamów, czyli fragmentów złamanej kości. Kluczowy jest też zgryz, czyli sposób, w jaki zęby górne i dolne schodzą się przy zamykaniu ust.

Jak rozpoznać złamanie szczęki?

Złamanie szczęki zdradza przede wszystkim nagła zmiana zgryzu, a potwierdza je badanie lekarskie z RTG lub tomografią. Zęby po urazie nie schodzą się wtedy tak jak wcześniej.

Objawy złamania szczęki i żuchwy

Objawy złamania układają się w trzy grupy.

  • Typowe dla złamania: zaburzony zgryz, ruchome lub uszkodzone zęby, ograniczony ruch żuchwy przy otwieraniu ust, a przy złamaniu trzonu lub kąta żuchwy często także mrowienie lub niedoczulica dolnej wargi, czyli osłabione czucie.
  • Wspólne z innymi urazami: silny ból, obrzęk, krwawienie z ust, trudności w mówieniu.
  • Rzadsze: utrudnione oddychanie.

Utrudnione oddychanie wymaga natychmiastowej pomocy, opisanej w części o objawach alarmowych. Podobne objawy daje też zwichnięcie żuchwy lub uraz zęba.

Badania i klasyfikacja złamań

Rodzaj złamania lekarz ustala na podstawie badania twarzy i zgryzu oraz badań obrazowych dobranych do miejsca i rozległości urazu: zdjęcia rentgenowskiego (RTG) lub tomografii komputerowej (TK). Tomografia pokazuje dokładne położenie i charakter złamania, a przy urazach środkowej części twarzy, w tym złamaniach typu Le Fort, jest badaniem podstawowym. Przy złamaniach żuchwy podstawowym badaniem, obok tomografii, jest zwykle pantomogram, czyli panoramiczne zdjęcie zębów i obu kości. Tomografia stożkowa (CBCT) z gabinetu stomatologicznego nie zastępuje szpitalnej diagnostyki rozległego urazu twarzy.

Złamania żuchwy dzieli się według miejsca urazu. Wyróżnia się złamania wyrostka zębodołowego, czyli części kości z zębami, oraz okolicy bródki, trzonu, kąta, gałęzi i wyrostka kłykciowego. Wyrostek kłykciowy to część żuchwy tworząca staw przy uchu.

Złamania szczęki górnej opisuje klasyfikacja Le Forta, która wyróżnia trzy typy.

  • Typ I: linia złamania biegnie poziomo nad zębami i oddziela dolną część szczęki.
  • Typ II: złamanie ma kształt piramidy i obejmuje szczękę oraz kości nosa.
  • Typ III: kości środkowej części twarzy oddzielają się od czaszki.

Lekarz określa też, czy odłamy są przemieszczone i czy złamanie jest pojedyncze, czy wielomiejscowe. Złamanie wyrostka kłykciowego traktuje się jako sytuację odrębną.

Kiedy złamana szczęka wymaga operacji?

Operację wykonuje się głównie przy odłamach przemieszczonych lub niestabilnych, gdy metoda zamknięta nie odtworzy i nie utrzyma zgryzu. Nie każde złamanie szczęki trzeba jednak operować: proste, stabilne złamania bez zaburzeń zgryzu często leczy się bez operacji. Metoda zamknięta oznacza nastawienie i unieruchomienie kości bez cięcia.

Samo przemieszczenie odłamów nie przesądza o operacji, bo część takich złamań leczy się metodą zamkniętą. Chirurg bierze pod uwagę kilka czynników jednocześnie.

Ostateczną decyzję podejmuje chirurg po ocenie całego urazu.

O operacji
decydują:

Kiedy złamanie leczy się bez operacji?

Bez operacji leczy się proste, stabilne złamania bez zaburzeń zgryzu oraz część przemieszczonych, jeśli zgryz da się odtworzyć i utrzymać. Wbrew obawom szczęka po złamaniu nie zawsze jest zadrutowana na wiele tygodni, także po operacji. Zakres i czas stabilizacji zależą od rodzaju złamania.

Leczenie nieoperacyjne obejmuje obserwację, leczenie czynnościowe albo zamknięte nastawienie z szynami. Leczenie czynnościowe to kontrolowane przywracanie ruchu żuchwy, często bez łączenia zębów. Szyny nazębne to elementy mocowane do zębów, które utrzymują ich ustawienie. Leczenie operacyjne, czyli osteosynteza, zespala odłamy płytkami i śrubami. Na złamanie szczęki leczenie dobiera chirurg po ocenie zgryzu i badań obrazowych.

Drutowanie szczęki po złamaniu oznacza same szyny nazębne albo czasowe łączenie zębów górnych i dolnych drutami lub wyciągami. Takie łączenie nazywa się stabilizacją międzyszczękową. Pomaga utrzymać zgryz w czasie zrostu, ale utrudnia jedzenie stałych pokarmów i mycie zębów. Szyny i wyciągi bywają też elementem operacji lub okresu po niej.

Część złamań leczy się metodą mieszaną. Tabela zestawia obie metody w punktach, o które pacjenci pytają najczęściej.

KryteriumLeczenie nieoperacyjne (obserwacja, leczenie czynnościowe, szyny, wyciągi)Leczenie operacyjne (osteosynteza)
Kiedy się je stosujeproste, stabilne złamania; część przemieszczonych, jeśli zgryz da się odtworzyć i utrzymaćnajczęściej odłamy przemieszczone lub niestabilne, gdy metoda zamknięta nie utrzyma zgryzu
Jak stabilizuje kośćszyny i stabilizacja międzyszczękowa albo leczenie czynnościowe bez unieruchomieniapłytki i śruby na kości
Czy zęby są związaneprzy stabilizacji międzyszczękowej tak; przy obserwacji i leczeniu czynnościowym nieczasowo w trakcie zabiegu; po zabiegu zależnie od złamania
Jedzenie i higienaprzy szynach i wiązaniu dieta płynna lub papkowata, higiena utrudnionadieta miękka według zaleceń chirurga
Czas leczeniazależny od miejsca złamania, stabilności i metody, bez jednej liczbyustalany indywidualnie
Kontroleocena zgryzu i unieruchomieniadodatkowo ocena rany i materiału zespalającego
Ograniczeniautrata ustawienia odłamów przy źle dobranej metodzie; tolerancja unieruchomieniaryzyko związane z zabiegiem, zakażenie, problemy z materiałem

Złamanie szczęki... nie zawsze wymaga operacji

Jak przebiega operacja złamanej żuchwy?

Operacja złamanej żuchwy polega na nastawieniu odłamów i zespoleniu ich płytkami oraz śrubami, czyli na osteosyntezie. Nastawienie, czyli repozycja, przywraca odłamy na miejsce. Zespolenie, czyli stabilizacja, utrzymuje je tam w czasie zrostu.

Operacja złamanej szczęki lub żuchwy składa się z sześciu etapów.

  1. Kwalifikacja: badanie, obrazowanie i rozmowa o planie leczenia.
  2. Znieczulenie, do którego pacjenta kwalifikuje anestezjolog.
  3. Nastawienie odłamów z kontrolą zgryzu.
  4. Zespolenie płytkami i śrubami.
  5. Zszycie rany.
  6. Nadzór po zabiegu i wizyty kontrolne.

Zespolenie płytkami wykonuje się standardowo w znieczuleniu ogólnym z intubacją, często przez nos, aby w trakcie zabiegu można było zamknąć zęby i kontrolować zgryz. Do ustawienia zgryzu chirurg czasem łączy zęby górne i dolne szynami, drutami lub wyciągami. Niekiedy tę stabilizację utrzymuje się także po operacji.

Chirurg dociera do kości od strony jamy ustnej albo przez skórę, zależnie od miejsca złamania. Znieczulenie i dostęp operacyjny dobiera zespół do konkretnego urazu.

Ile goi się złamana szczęka?

Złamana szczęka nie ma jednego czasu gojenia: o terminie decydują miejsce złamania, stabilność odłamów i metoda leczenia. Ustąpienie bólu nie oznacza wygojonej kości ani zgody na pełne obciążanie jej gryzieniem. Znaczenie mają też wiek, stan zdrowia i palenie tytoniu. Przy niektórych złamaniach unieruchomienie trwa krócej albo się go nie stosuje.

Przy haśle „złamana żuchwa czas leczenia” źródła podają różne liczby, bo mierzą różne punkty końcowe. Każda liczba opisuje inny etap gojenia.

  • Gojenie rany w jamie ustnej lub na skórze.
  • Koniec unieruchomienia.
  • Zrost kostny, czyli połączenie odłamów nową tkanką kostną.
  • Powrót do swobodnego gryzienia.
  • Przebudowę kości, która trwa jeszcze po zroście.

Terminy podawane dla osteotomii dotyczą innego zabiegu i nie opisują urazu. Informacje dla pacjentów szpitali NHS podają orientacyjnie około 6 tygodni na wstępny zrost żuchwy u dorosłych przy niepowikłanym gojeniu; przebudowa kości trwa dłużej. Zrost ocenia chirurg na kontrolach, badaniem klinicznym i w razie potrzeby obrazowym. Gdy postępuje wolniej niż zwykle, mówi się o opóźnionym zroście.

Czym różni się gojenie żuchwy, szczęki górnej i wyrostka kłykciowego?

Gojenie różni się zależnie od miejsca złamania, bo każda okolica inaczej wpływa na zgryz, czucie i ruch żuchwy.

  • Trzon lub kąt żuchwy: liczą się zgryz i stabilność odłamów, możliwe są też zaburzenia czucia dolnej wargi.
  • Szczęka górna: poza zgryzem lekarz ocenia sąsiednie okolice, czyli oczodół i nos.
  • Wyrostek kłykciowy: kluczowe są ruch żuchwy i praca stawu skroniowo-żuchwowego, czyli stawu przed uchem.

Wyrostek kłykciowy leczy się metodą zamkniętą i czynnościowo albo operacyjnie. Wybór uwzględnia przemieszczenie, zwichnięcie, wysokość gałęzi żuchwy, zgryz i inne złamania. Dowody porównujące te metody są ograniczone. Przemieszczenie i urazy zębów mają większe znaczenie niż sama nazwa okolicy. Elementem powrotu do sprawności bywa fizjoterapia okolicy głowy i szyi.

Jak wygląda rekonwalescencja po operacji złamania szczęki?

Rekonwalescencja po operacji złamania szczęki to tygodnie diety płynnej, papkowatej lub miękkiej, zależnie od stabilizacji, miejsca złamania i zaleceń chirurga, a także starannej higieny i wizyt kontrolnych. Płytki stabilizują odłamy, ale nie zastępują biologicznego zrostu kości, więc nie pozwalają od razu normalnie gryźć.

Okres po zabiegu obejmuje trzy stałe elementy.

  • Dietę o konsystencji dobranej do sposobu stabilizacji.
  • Higienę, która ogranicza zaleganie resztek i ułatwia obserwację rany oraz dostępnych elementów szyny.
  • Kontrole, na których chirurg ocenia ranę, zgryz i postęp zrostu.

Płytki i śruby są zwykle przykryte tkankami, więc w ustach ich nie widać. Odsłonięta lub widoczna płytka wymaga kontaktu z zespołem leczącym. Przy stabilizacji międzyszczękowej postępuj według instrukcji z wypisu, także na wypadek wymiotów lub krztuszenia. Objawy wymagające pilnej pomocy opisuje część o objawach alarmowych.

Kiedy można wrócić do gryzienia, pracy i sportu?

Termin powrotu do gryzienia, pracy i sportu ustala chirurg na kontroli. Ocenia wtedy zrost i zgryz, a inaczej planuje powrót do pracy fizycznej niż siedzącej. Sport kontaktowy wymaga osobnej decyzji lekarza. Prowadzenie samochodu zależy też od działania przepisanych leków.

Jakie są powikłania złamania żuchwy?

Do powikłań należą zakażenie rany, rozejście jej brzegów oraz zaburzenia zrostu kości, zgryzu i czucia. Wystąpienie powikłania nie jest przesądzone. Pytanie, co grozi za złamanie szczęki sprawcy urazu, ma charakter prawny i wykracza poza ten poradnik.

Najczęściej opisywane powikłania tworzą trzy grupy.

  • Związane z kością i zgryzem: staw rzekomy, czyli utrwalony brak zrostu z ruchomością w miejscu złamania (ryzyko zwiększają m.in. niedostateczna stabilizacja, zakażenie, ciężkość urazu, palenie i choroby wpływające na gojenie), oraz utrwalone zaburzenie zgryzu.
  • Związane z raną: zakażenie i rozejście brzegów rany.
  • Inne: dolegliwości stawu skroniowo-żuchwowego oraz niedoczulica dolnej wargi, która po złamaniach trzonu i kąta żuchwy jest częsta.

Zaburzenia czucia często się poprawiają, ale mogą utrzymywać się długo, a czasem na stałe.

Zęby w linii złamania ocenia się podczas leczenia urazu. Zależnie od ich żywotności, uszkodzenia, zakażenia i wpływu na repozycję mogą być obserwowane, leczone endodontycznie, odbudowane lub usunięte; termin ustala chirurg wspólnie ze stomatologiem.

Kiedy pilnie szukać pomocy po złamaniu szczęki?

Natychmiastowej pomocy wymagają duszność, zachłyśnięcie krwią, zaburzenia świadomości, nieustępujące obfite krwawienie i narastający obrzęk utrudniający oddychanie. Z podejrzeniem złamania nie czeka się, aż zejdzie obrzęk, bo taki uraz wymaga szybkiej oceny chirurga.

Część dolegliwości po urazie i zabiegu jest spodziewana. Obrzęk jest największy w pierwszych dniach, a potem maleje. Pojawiają się siniaki, a ból łagodzą leki zalecone przez lekarza. Drętwienie lub mrowienie wargi może się zmniejszać, choć czasem utrzymuje się dłużej. Otwieranie ust przez pewien czas jest ograniczone. O pilności decyduje kierunek zmian: czy objawy słabną, czy narastają.

Objawy układają się w cztery poziomy pilności.

  • Natychmiast: gdy po urazie lub zabiegu pojawi się duszność, zachłyśnięcie krwią, zaburzenia świadomości, obfite krwawienie, którego nie zatrzymuje ciągły ucisk (po zabiegu zgodnie z instrukcją pooperacyjną), lub szybko narastający obrzęk utrudniający oddychanie albo połykanie, dzwoń pod 112 i nie prowadź samodzielnie.
  • Pilnie, SOR: wymioty lub silny ból głowy po urazie oraz nawracające krwawienie przy lekach przeciwkrzepliwych wymagają pilnej oceny na SOR, z osobą towarzyszącą. Przy wymiotach lub krztuszeniu w stabilizacji międzyszczękowej od razu postępuj według instrukcji z wypisu. Nie odstawiaj samodzielnie zaleconych leków.
  • Tego samego dnia, telefon do zespołu leczącego, izby przyjęć chirurgii szczękowo-twarzowej lub SOR: po urazie zęby nie schodzą się, ząb lub fragment kości jest ruchomy, pojawia się nowe drętwienie wargi albo podwójne widzenie. Po leczeniu: gorączka z narastającym bólem lub obrzękiem, narastający szczękościsk, ropna wydzielina, rozejście rany, nagła zmiana zgryzu, poluzowana szyna lub odsłonięta płytka.
  • Planowo, na najbliższej kontroli: drętwienie, które się nie nasila; trzaski lub ból stawu; płytka wyczuwalna pod błoną śluzową; pytania o dietę i aktywność.

Skonsultuj się z lekarzem. Gdy objawy nie są nagłe, ale po urazie lub zabiegu zgryz, czucie wargi albo otwieranie ust nadal odbiegają od normy, umów wizytę, aby chirurg szczękowo-twarzowy ocenił gojenie i w razie potrzeby zlecił badanie obrazowe.

Czy operacja złamania szczęki to to samo co osteotomia?

Nie, operacja złamania naprawia kość uszkodzoną w urazie, a osteotomia to planowe przecięcie kości w leczeniu wady zgryzu. Potoczne „łamanie szczęki” to nazwa osteotomii, a nie leczenia urazu. Osteotomia polega na przecięciu, przesunięciu i stabilizacji kości płytkami oraz śrubami. Zwykle poprzedza ją leczenie ortodontyczne.

Pod hasłem „złamanie szczęki operacja” internet miesza oba zabiegi, choć podobne płytki nie oznaczają tego samego zabiegu. Czas zabiegu, pobyt i rekonwalescencja po osteotomii nie dotyczą złamania. O planowej korekcie wady zgryzu, która łączy ortodoncję z chirurgią, piszemy w osobnym poradniku.

O co jeszcze pytają pacjenci po złamaniu szczęki?

Ile się leży w szpitalu po operacji szczęki?

Długość pobytu w szpitalu ustala oddział. Bierze pod uwagę rozległość urazu, urazy towarzyszące, przyjmowanie płynów i gojenie rany, więc jednej stałej liczby dób nie ma. Wypis nie oznacza wygojenia, bo leczenie trwa dalej w domu, z dietą i kontrolami.

Jak długo goi się operacja szczęki?

Goi się nie sama operacja, lecz rana i kość, każda w innym tempie. Najpierw zamyka się rana, potem następuje zrost kości, a sprawność gryzienia wraca stopniowo. Terminy podawane dla osteotomii dotyczą innego zabiegu. Czynniki wpływające na gojenie złamania opisuje część o czasie gojenia.

Czy płytki i śruby po operacji trzeba usuwać?

Zwykle nie. U dorosłych tytanowych płytek i śrub zwykle nie usuwa się rutynowo; usuwa się je przy wskazaniach klinicznych, takich jak zakażenie, odsłonięcie płytki, dolegliwości lub przeszkoda w dalszym leczeniu. U dzieci decyzja może być inna ze względu na wzrost kości i rozwój zębów. Samo wyczuwanie płytki pod palcem o tym nie przesądza. Decyzję podejmuje chirurg na podstawie objawów i kontroli.

Źródła

  • Panesar K., Susarla S.M.: „Mandibular Fractures: Diagnosis and Management”, Seminars in Plastic Surgery, 2021, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8604616/
  • Nasser M. i wsp.: „Interventions for the management of mandibular fractures”, Cochrane Database of Systematic Reviews, 2013.
  • Cochrane Database of Systematic Reviews: „Interventions for the treatment of fractures of the mandibular condyle”, 2021.
  • AO Foundation, AO Surgery Reference: „Closed treatment for ramus fracture” (CMF, Trauma, Mandible), wydanie online.
  • AO Foundation, AO Surgery Reference: „Complications” (CMF, Trauma, Mandible), wydanie online.
  • StatPearls, NCBI Bookshelf: „Mandible Fractures”, wydanie online.
  • StatPearls, NCBI Bookshelf: „Le Fort Fractures”, wydanie online.
  • Cambridge University Hospitals NHS Foundation Trust: „Fracture of the lower jaw”, informacja dla pacjentów, 2025.
  • University Hospitals Coventry and Warwickshire NHS Trust: „Lower jaw (mandible) fractures”, informacja dla pacjentów, 2020, https://www.uhcw.nhs.uk/download/clientfiles/files/Lower%20jaw%20%28mandible%29%20fractures%20%28817%29.pdf
  • American Academy of Otolaryngology-Head and Neck Surgery (AAO-HNS): „Clinical Indicators: Mandibular Fracture”, wydanie online.
  • Pontell M.E. i wsp.: „Resorbable Versus Titanium Rigid Fixation for Pediatric Mandibular Fractures”, 2022, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9446277/
  • „Hardware Removal in Maxillofacial Trauma”, 2021, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8245212/
  • National Institute for Health and Care Excellence: „Head injury: assessment and early management” (NG232), 2023.
  • Serwis gov.pl: informacja o tym, kiedy dzwonić na numer alarmowy, wydanie online.

Tagi:

Skontaktuj się z nami

    Zmiana cennika Alfa Dental
    Zmiana cennika Alfa Dental